راه پیش رو: هشت گام تا کنکور (بخش یکم)

بهتر است پیش از آغاز هر کاری بدانیم که می خواهیم چه بکنیم، دست کم از نظر من که این گونه بهتر است. کنکور هم راهی است این چنین، شاید درازترین راهی باشد که خیلی از ما تا به حال پیش رو داشته ایم: یک سال صبر (و نه حتما تلاش) لازم است تا به نتیجه رسید. بیایید ببینیم که این راه چگونه است. اگر مطلب کمی طولانی شده است، تنها برای این است که کلیتی از بسیاری از حوادث پیش رو در ذهن داشته باشد تا بتوانید برای چنین شرایطی برنامه ریزی داشته باشید هرچند ممکن است این موارد خیلی بدیهی و واضح بنمایند ولی چون خودم این مراحل را گذراندم می دانم که خواندن این مطلب هرچند دراز آن چنان هم خالی از فایده نیست، دست کم آغازی است برای ما تا خود هم به موارد مشابه به موارد زیر بیندیشیم و درباره ی شرایط احتمالی پیش رویمان آمادگی داشته باشیم. به خاطر طولانی بودن، مطلب به دو بخش تقسیم شده است. این از بخش یکم دربردارنده ی چهار گام از هشت گام پیش رو.

گام یکم - تابستان: تابستان یعنی یک آغاز، ابتدای آن کمی استراحت است به مناسبت اتمام امتحانات نهایی و پس از آن مهم ترین مرحله: تصمیم برای شروع و عادت به راه. ارزش تابستان تنها به همین تصمیم و عادت است و نه به درس هایی که در آن می خوانیم، این هم که می گویند موفق ها از تابستان شروع می کنند و این جور چیزها آن چنان درست نیست. خود من همه ی تابستان را (تقریبا) مسافرت بودم. البته نه به این معنی که در تابستان هیچ درسی نخوانید، بلکه صرف درس خواندن و شروع و برنامه ریزی و تغییر روش درس خواندن پیشینتان و تطبیق آن با کنکور بسیار مهم تر است از میزان درس خواندنتان. بعد ها دقیق تر این موارد با بیان می کنم، فعلا شما به صورت معمول درستان را بخوانید. از عادت کنکوری هاست که پس از چنین جمله ای بپرسند یعنی چند ساعت. واقعاً گفتن این که فلان قدر ساعت درست نیست و به عوامل بسیاری بستگی دارد مانند میزان تسلط شما بر درس های سال های پیش، سطح نمرات شما، بازدهی درس خواندن شما، وقت آزاد شما (تنها به خودتان نگاه نکنید خیلی ها هستند که باید کار کنند در خانه یا بیرون از آن، و یا مواردی شبیه به این) و بسیاری دیگر. ولی به عنوان نمونه می توان 30 تا 40 ساعت در هفته را پیشنهاد کرد به غیر از ساعات درسی در مدرسه و آموزشگاه ها. در مورد ساعات مطالعه پس از این بیش تر خواهم نوشت ولی تنها یک نکته: بهترین ملاک خودتان هستید.

اکنون نیمی از تابستان گذشته، اگر هنوز راه نیفتاده اید از همین الآن به تدریج و بدون نگرانی آغاز کنید. تابستان زمانی است برای خواندن درس های پایه، یعنی درس های سال اول و دوم و سوم که در کنکور می آیند. ابتدا بدانید که چه کتاب هایی باید بخوانید و از آن مهم تر بدانید که چگونه باید بخوانید، مثلا ببینید که رویکرد سوالات ادبیات در سال های اخیر چگونه بوده است تا وقت و توان خود را روی خواندن مطالب غیر ضروری هدر ندهید. در این دوره کلاس های مدرسه احتمالا دایر است و همین مطالب را برای شما دوباره درس می دهند: بهترین فرصت برای یادگرفتن چیز هایی که بلد نبوده اید. حتما در این دوره خود را با درس های مدرسه همگام کنید، جدا از این که در چه آزمون ها یا کلاس هایی شرکت می کنید، مهم است که به دروس پایه برسید، چه عمومی چه اختصاصی. دروس عمومی را هم برای بعد از عید نگذارید.

در یک کلام تابستان هنگام آغاز است و آشنایی و تغییر و تطبیق و مرور و یادگیری نادانسته ها و جبران ضعف ها. لازم نیست دروس پیش دانشگاهی را جلوتر بخوانید (منظورم این نیست که نباید این کار را کرد).

گام دوم – ترم یک: پیش دانشگاهی از لحاظ درس ها کمی سخت تر از سال های گذشته است (نه این که سخت باشد) با حجم درسی کمی بالاتر. در این دوره شما باید مرور درس ها پایه را هم در کنار درس مدرسه انجام دهید و نباید به هیچ وجه از مدرسه عقب بیفتید یا درس ها را از امروز به بعدا بیندازید. همچنین کار شما تقریبا معن و آسان است: به مدرسه بروید، درس ها را بیاموزید، آن ها را مرور کنید و تمرین ها و تست ها را حل کنید و پس از مدتی دوباره مرور کنید. در وقت اضافی خود هم با برنامه ای که خود درست کرده اید به مرور درس های پایه بپردازید. پس مرور خیلی مهم است تا مطالب برایتان تثبیت شوند.

در این دوره شاید بتوان گفت که اصلا نگرانی و استرس و ... نخواهید داشت (دست کم نباید داشته باشید)، خیلی راحت درس ها را بخوانید مانند سال های گذشته ولی با کمی جدیت و هدفمندی بیش تر و سعی کنید دو جز مرور و برنامه ریزی را برای خود نهادینه کنید. باید با خودتان هم رقابت کنید: نتایج آزمون هایتان را روز به روز بهتر کنید، ساعات و کیفیت مطالعه خود را افزایش دهید و سعی کنید که عقب نیفتید.

گام سوم – امتحانات: باید در گام پیشین آن چنان خوب درس خوانده باشید که بدون این که برای امتحانات درس بخوانید معدل بالای 19 بیاورید، یا بستگی به خودتان معدلی خوبی بیاورید. در این دوره باید درس های ترم یک را کامل مرور کنیم. سعی کنیم برای امتحانات شیوه ی درس خواندن خود را عوض نکنیم یعنی این گونه نباشد که این یک ماه را اصلا تست نزنیم، بلکه باید مرور هر درس برای کنکور را قبل از امتحان همان درس انجام دهیم، برای معدل درس نخوانیم و برای کنکور درس بخوانیم، نه به این معنی که معدلی پایین داشته باشیم زیرا که قرار شد ما در گام قبلی در درس ها به تسلط رسیده باشیم که در پی آن معدل خوب است.

این یک ماه فرصت خیلی خوبی است برای مرور زیرا با احتمال خوبی در این دوره که شما به اجبار هم که شده نگاهی دوباره به مباحث قبلی می اندازید متوجه می شوید که بسیاری از آن ها را از یاد برده اید یا دست کم دیگر در آن موضوع ها تسلط ندارید. پس از همین اکنون فکر چنین زمانی را بکنید، راه حل آن هم مرور مستمر در طول گام های پیشین است. اگر هم به چنین وضعیتی رسیدید (احساس فراموشی همه چیز) اصلا نگران نشوید، برای همه همین طور است حتی اگر خودشان هم فکر کنند که چنین نیست، یک سی دی هم پس از چند سال دیگر قابل بازیابی نیست چه برسد به ذهن ما که کاملا در نگهداری داده ها انتخابی عمل می کند. باید از همین لحظه بازخوانی را شروع کنید و مرور را پس از این کنار نگذارید. ضمنا هیچ وقت دیر نیست ولی زودتر شروع کردن هم ضرری ندارد و خطرش کمتر است. پس از انجام مرور ترم یک در این گام به تسلط خیلی خیلی خوبی خواهید رسید. ضمنا دروس پایه را هم پایاپای دروس پیش دانشگاهی به همین روش باید پیش ببرید، چه عمومی چه اختصاصی.

گام چهارم – تا عید: از این لحظه راه کمی جدی می شود. همه شروع به درس خواندن می کنند و اگر کسی درس های پایه یا ترم یک را بیش از حد عقب باشد، احساس کمبود وقت می کند. ممکن است به دلایلی مانند خستگی از درس خواندن و ... کمی افت داشته باشید مثلا در آزمون ها. خودتان را جدا از بقیه فرض نکنید، بله حتی شما دوست عزیز. بهترین راه در این مرحله ادامه و افزایش تلاش است. رقابت با خود را باید شدید تر کنید و مداوم به هدف فکر کنید. این دوره، دوره ی آزموده شده صبر و پایداری شما در راه است. به هیچ وجه نباید خسته شوید یا مدت زیادی (مثلا دو هفته یا یک ماه) از درس دور باشید، خیلی بد است که در این دوره عقب بیفتید زیرا در عید و پس از آن شاید فرصت جبران آن قدر هم زیاد نباشد.

در این دوره معلم ها کمی سریع تر درس می دهند و شاید درس ها را قبل از عید بخواهند تمام کند (که به نظر من بسیار کار خوبی است) در این صورت ممکن است شما مانند ترم یک وقت نداشته باشید که تمرین های بسیاری را انجام دهید و باید در انتخاب مرجع تمرین و کلا صرف وقت خود دقت بیش تری داشته باشید، باید سعی کنید که درس ها را در این دوره به بعد نیندازید و حتی درس های پایه و ترم یک را هم مرور کنید، اگر عقب هستید هم که تلاش بیش تری نیاز دارید. به این دلیل که ممکن است دیگر هیچ وقت فرصتی نداشته باشید که این به بعد انداختن ها را جبران کنید و تا خود جلسه ی کنکور این موارد ادامه پیدا کند. کلا سعی کنید که به "به بعد انداختن" در هیچ دوره ای عادت نکنید که مضرترین عادت درس خواندن است و اگر حتی از لحاظ درسی برایتان مشکلی نداشته باشد از لحاظ روح خواهد داشت.

من و خیلی از دانش آموزان مثل من به دلیل نادیده گرفتن همین موارد در این گام، پس از عید به وضعیت جالبی می رسند: نه آن قدر وقت دارند که مباحث را از ابتدا شروع کنند و نه آن قدر یاد دارند که به همان میزان بسنده کنند که علاوه بر افت تحصیلی باعث استرس هم هست. پس در یک کلام این دوره آخرین فرصت برای شروع درس خواندن است و جبران هرگونه عقب افتادگی فاحش، اگر رتبه ی خوبی می خواهید.